VİNÇLER

VİNÇLER

Vinçler
Malzemeleri ve yükleri kaldırmak, bunları, başka bir yöne dönerek veya hareket ederek
aktarmak, yerlerini değiştirmek, yüklemek, boşaltmak gibi işler de kullanılan makinelere vinç
(Crane) denir. Vinçler düşey ve yatay hareketleri sayesinde genel anlamda her türlü yükün
yerini değiştirebilen makinelerdir. Çok değişik tip ve özellikte olanları mevcuttur. Vinçler
“Hareket Kabiliyetlerine Göre, Kaldırma Kabiliyetlerine Göre ve Kumanda Sistemlerine
Göre” 3 başlık altında incelenebilir.
(I.) Hareket Kabiliyetlerine Göre Vinçler
  1: Sabit vinçler
  2: Lastik Tekerlekli Vinçler
  3: Paletli Vinç
  4: Köprü Üzerinde Yürüyen Vinç
  5: Kule Vinç
(II.) Kaldırma Kabiliyetlerine Göre Vinçler
1. Hidrolik Halatlı Vinçler
   2.Teleskobik Bumlu Vinç
   3.Kurtarıcı
4. Halatlı Vinçler
       -Halatlı Vinç Fabrika Tipi(köprülü, pergel)Vinç
       -Monoray manuel-zincirli caraskal ve kumandalı-halatlı vinç
       -Gırgır Vinç
(III.) Kumanda Sistemlerine Göre Vinçler
1. Mekanik Kumandalı Vinçler
2. Hidrolik Kumandalı Vinçler
3. Hava Kumandalı Vinçler
4. Elektrik Kumandalı Vinçler
Vinç Güvenlik Önlemleri
Genel olarak vinç güvenlik önlemleri:
i. İmal, konstrüksiyon ve montajında alınacak güvenlik tedbirleri
ii. Kullanılmasında alınacak güvenlik tedbirleri,
iii. Bakım ve onarımda güvenlik tedbirleri olarak 3 grupta toplanabilir.
6
i. İmal, konstrüksiyon ve montajında alınacak güvenlik tedbirleri
– Vinç üzerine görülebilir bir yer ve şekilde vincin en fazla kaldırma kapasitesi yazılmalıdır.
Motorlu seyyar vinçlerin kaldıracakları en ağır yükler kabinlerin içinde veya dışında yazılı
olarak belirtilmeli ve kollu vinçlerde ayrıca yatıklık ve ok mesafelerine göre kaldırılmasına
izin verilen en ağır yükler, aynı şekilde gösterilmeli ve bunlardan en ağır yükten fazlası
kaldırıldığında, durumu bildiren sesli ve ışıklı otomatik bir uyarma tertibatı
bulundurulmalıdır.
– Ray ve putreller, maksimum yüke göre imal edilmelidirler.
– Halatların tambur üzerine düzgün sarılmasını sağlayıp, halatların tambur kanalındaki yiv
üzerine gelerek kesilmelerini önlemek için halat kılavuzları ( sarıcıları) olmalıdır.
– Aynı sahada birden çok vinç kullanılacaksa, vinçlerin birbirinin çalışma alanlarına
girmeyecek şekilde montajı yapılmalıdır. Aynı ray üzerinde çalışan vinçlerin birbirine
çarpmalarını önlemek için vinçler birbirine yaklaştığında hareketini otomatik olarak
durduracak limit anahtarları gibi bir tertibat konulmalıdır.
– Geçme (teleskopik) platform tipi kaldırıcı arabalarda, yükselen üst kısmın birdenbire inmesini
engelleyecek otomatik sürgülü veya benzeri uygun bir sistem bulunacak ve bunlar elektrikle
çalıştıklarında, platformun yükselmesini ve inmesini sınırlayacak bir sistem, yüklerin
indirilmesini ayarlayan elektrikli ya da mekanik bir fren bulunacaktır.9
– Kanca güvenlik katsayısı en ağır yük için en az 5 olmalıdır.
– Elektrikli vinçler uygun ve yeterli şekilde topraklanmalıdır
– Vincin çalışma sahası işaretlenmeli ve vincin geçit yollarına malzeme bırakılmamalıdır.
– Yükün kaldırılacağı alanda, kancanın geriye kaçabileceği, yükün sallanma periyodu dışına
çıkabileceği alanlar bulunmalıdır.
– Operatörün kancayı görüş sahası kapatılmamalıdır.
– Vincin kumanda kutusu üzerinde vince hareket veren akımı kapatabilecek acil durdurma
anahtarı bulunmalıdır.
– Raylı vinçlerin yükseltmeyi sınırlandırıcı sistemi, doğrudan doğruya vincin kasnağı veya
kancası tarafından harekete geçilen uygun akım kesme sistemi ve yükün, beklenmedik
biranda inmesini önleyebilecek şekilde yapılmış olmalıdırlar. Bu sistem, vincin fren
donanımına bağlı olarak çalışmalı ve raylı vinç operatörleri, çalışmaya başlamadan önce ve
çalışmanın bitiminde bu sistemi çalıştırarak kontrol etmelidirler.
– 5 Ton veya daha fazla yük kaldıran raylı vinçlerde,2 elektrikli fren veya bir elektrikli ve bir
mekanik fren bulunmalıdır.
– Açık havada çalışan raylı vinçlerde, yük kancasını sürekli aydınlatabilecek ve vinç üzerine
bağlanmış lambalar bulunmalıdır.
– Motorlu vinçlerde yük kaldırılırken veya vinç yer değiştirirken sesli ve ışıklı uyarı
yapılmalıdır. İkaz sesi çevredeki seslerden farklı ve kolay duyulabilecek yükseklikte
olmalıdır. Motorlu vinçlerin gece çalışmalarında farları ve arkalarında stop lambaları
yakılmalı, kabinler uygun şekilde aydınlatılmalıdır.
– Vince ait ağır parçaların indirilip kaldırılması için vinç üzerinde caraskal veya makaraların
takılabileceği çelik kollar, halkalar veya benzerleri bulunacaktır.
ii. Kullanılmasında güvenlik tedbirleri
– İşlemler sırasında yetiştirilmiş operatörler ve manevracılar (işaretçiler) kullanılmalıdır. Her
çalışmaya başlamadan önce operatörleri tarafından kontrol edilmelidirler.
– Yüklerin kaldırılmaları, indirilmeleri veya taşınmaları, yetiştirilmiş manevracılar (işaretçiler)
tarafından verilecek el, kol işaretlerine göre yapılmalıdır. Birden çok manevracının görev
aldığı durumlarda vinç operatörü yalnız birinden işaret almalı ve manevracı görülebilecek bir
yerde durmalıdır. Operatörler her dur işaretine uymalıdır.10
– İndirilen bir yükün altından sapan veya halatların çekilmesi için işaret vermeden önce işaretçi,
işçilerin güvenliğini sağlamalıdır.
– Operatör, kaldırma makinalarında bir yük asılı olduğu sürece makinalarının başından
ayrılmamalıdırlar.
– Yükle beraber insanlar kaldırıp taşınmamalıdırlar.
– Kaldırılan yükler çalışan insanların üzerinden geçirilmemelidirler. Elektro magnetli (elektrikli
mıknatıslı) kaldırma ve taşımalarda veya erimiş maden potası taşıma gibi işlerde işçilerin
çalışma sahasında bulunmaması mutlak sağlanmalıdır. Elektro magnetli vinç, dinlenme
durumunda iken, mıknatıslar vinç üzerinde yüksekte bırakılmamalıdır. Bunlar ya doğrudan
yere indirilmeli ya da bu iş için yapılmış platformlar üzerine indirilmelidirler. Mıknatıslar
kullanılmadıklarında vinç üzerinden çıkarılmalıdırlar.
– Yükler asla askıda bırakılmamalıdırlar.
– Yükler dik olarak kaldırılmalı, bunların eğik olarak kaldırılmasının zorunlu olduğu
durumlarda manevralar sorumlu bir elemanın gözetiminde yapılmalı, yük salınımlarına ve
yükün tehlikeli durumuna karşı önlemler alınmalıdır.
– Vincin çalışması esnasında sesli ve ışıklı ikazları çalışır halde bulundurulmalıdır.
– Yağlama sırasında elektrik akımı kesilmelidir.
– Operatör vinci terk ederken kumanda kollarını ‘’0’’ durumuna getirmeli ve ana şarteli
kapatmalıdır.
– Açık alanda çalışan vinçlerin fırtınalı havalarda hareket etmemeleri için rüzgâr emniyet
düzenekleri bulunmalıdır.
– Kule vinçler rüzgâr hızı 50 km/h ‘ değerini aştığı anda çalıştırılmaları durdurulmalı ve ray
kilitlenip emniyete alınmalıdır
– Ray üstünde çalışan vinçlerde ray uçlarında en az tekerleklerin yarıçapı yüksekliğinde
takozlar bulunmalıdır.
– Köprülü ve asma vinçlerin, köprü ve vinç arabası tekerlerinde, uygun kol ve ayak
koruyucuları bulunmalıdır. Köprü ayaklı gezer vinçlerin geçtiği yol boyu ve rayların her iki
tarafı serbest olarak tutulmalı ve buralar en az 75 cm. eninde olmalıdır.
– Raylı vinçlerin kabin kapılarının sahanlık veya geçit seviyesinden 30 cm. den daha yüksekte
bulunduğu durumlarda, bu kapıların önüne uygun basamaklar yapılmalı ve kabinlerde
periyodik olarak kontrol edilen yangın söndürme cihazı bulundurulmalıdır.11
– Kabinli vinçlerde, kabinler yanmaz malzemeden, açık havada çalışılanlarda ise dış etkilere
dayanıklı olmalı, operatörün görüşü engellenmemeli, ayrıca zehirli gaz, toz ve dumanlara
karşı korumalı olmalı ve kabinde tehlike anında kullanılmak üzere halat, ip veya halat
merdiven olmalıdır.
– İlgililer vinç dururken ve operatörlerle işaretleşerek vinçlere çıkıp inmelidirler.
– Açık havada çalışan vinçlerde yıldırıma karşı güvenlik tedbirleri alınmalıdır.
– 3 ayda bir periyodik kontrolleri yaptırılmalıdır
– Her türlü tamir, tadilat ve bakımlar için bir sicil kartı tutulmalıdır.
iii. Bakımda alınacak güvenlik tedbirleri
– Vinç üzerinde herhangi bir onarıma başlanmadan önce, bütün kumanda sistemi stop
durumuna getirilmeli ve iki şalter açılarak bunlardan biri sıkıca bağlanmalıdır.
– Vinç üzerine ve uygun yerlere, onarım ve bakım yapıldığına ilişkin uyarı levhaları
konulmalıdır.
– Aynı ray sistemi üzerinde başka vinçler çalıştığında, bunları uygun uzaklıkta durduracak
takozlar konulmalı veya aynı işi yapacak başka önlemler alınmalıdır.
– Halat tamburlarının ve millerinin veya bobin motorlarının sökülmesinden önce kaldırma
halatları, tamburlar üzerinden çıkarılmalıdır. Ancak bunun sağlanamadığı durumlarda,
tamburun ani olarak dönmesi önlenmelidir.
– Yapılan onarımın bitiminde, bütün koruyucular yerlerine takılmalı ve vinç harekete
geçirilmeden önce onarımda kullanılan bütün araç, gereç ve malzemeler kaldırılmış olmalıdır.
– Vinç üzerinde yapılan bütün bakımlar, onarımlar ve tadilatlar Bakım defterine
kaydedilmelidir.