Kaldırma ve İndirme Sistemi

Kaldırma ve İndirme Sistemi

Kaldırma – İndirme Sistemi Elemanları
I. Tamburlar
II. Zincirler
III. Kancalar
IV. Halatlar
 Kendir ya da sentetik örgülü halat
 Tel halat15
2.4.a) Tamburlarda Güvenlik
Kaldırma aparatlarında tambur, halatın sarılıp boşalmasıyla yükü harekete geçiren düz veya
yivli ekipmandır. Halatın bu ekipmana düzgün sarımının temini önemli bir operasyondur.
Vinç tamburu ya elektrik motoru ile ya da dizel makine gücü ile döndürülür.
Resim 13: Düz Tambur Resim 14: Yivli Tambur Kesiti
– Kaldırma makinalarının üzerine tel sarılan tamburlarının yanları flanşlı olmalıdır. Flanş
genişliği sarılan halatın çapının 2,5 katı olmalı, halat fırlamalarını önleyecek şekilde
yapılmalıdır.
– Halatın ucu tambura iyi bağlanmış olmalı, yük tutma elemanı en alt seviyede bulunduğu
zaman, yivli tambur üzerinde en az iki sarım halat kalmalıdır.
– Tambur yivleri ile kullanılan halat çapı birbirine orantılı olmalıdır. Aksi halde iyi bir sarım
olmayacağı için halat ömrü kısalır ve sarma işi kötü yapılır.
– Elektrikle çalışan kaldırma makinalarında belirtilen alt ve üst noktalar geçildiğinde, elektrik
akımı otomatik olarak kesecek ve tamburun hareketini otomatik olarak durduracak bir tertibat
bulunacaktır.16
2.4.b) Zincirlerde Güvenlik
Kaldırma makinalarında yüklerin kaldırılmasında halkalı ve levhalı zincirler kullanılır.
Levhalı zincirlere GALL zincirleri de denilir. İki tip zincirde özel olarak yapılmışlar ve
sertleştirilmişlerdir.
 Resim 15: Halkalı Zincir Resim 16: Levhalı (Gall ) Zincir
 Zincirler kullanılacakları işin hususiyetine ve kaldıracakları yükün ağırlığına göre seçilirler.
Zincirin baklalarında ezilme, aşınma veya çatlaklık varsa zincir değiştirilmelidir. Zincir
baklalarındaki aşınma bakla kalınlığının dörtte birini geçmişse zincir kullanılmamalıdır.
 Bir zincirin sağlamlığı, en zayıf baklasının sağlamlığı kadardır. Zincirler kullanılmadan önce
mutlaka gözle muayeneye tabi tutulmalıdır. Baklalardaki boyuna uzama%5’i geçmişse zincir
kullanılmamalıdır.
 Zincir baklaları hiçbir zaman cıvata ile birbirlerine tutturulmamalıdır.
2.4.c) Kancalarda Güvenlik
Yük kaldırmada kullanılan kancalar, demir, dövme çelik veya benzeri malzemeden yapılırlar.
Üzerlerine takılan yükün kancadan kurtulup düşmemeleri için kanca üzerlerinde güvenlik
mandalı gibi uygun güvenlik sistemleri bulunmalıdır. En ağır yük için kancaların güvenlik
katsayısı en az 5 olmalıdır.17
Resim 17: Standart Yük Kancası Resim 18: Çiftli Yük Kancası
2.4.d ) Halatlarda Güvenlik
 Kendir ya da Sentetik Halatların Kullanımında Dikkat Edilmesi Gerekenler:
Çelik halatlara nazaran yük kaldırma kabiliyetleri ve ömürleri daha az olmasına karşılık,
yükün kolay bağlanabilme ve çözülebilme pratikliğini sağlamaları bakımından ise kullanım
avantajları vardır. Ancak kendir veya sentetik halatları kullanırken:
 İşe ve yüke uygun olmalıdır.
 Her kullanımdan önce kontrol edilmelidir.
 Islak ve gergin bekletilmemelidir.
 Demir askılara asılmamalıdır.
 Asit ve aşındırıcılardan korunmalıdır.
 Keskin kenarlı yük köşelerinde özel tedbirler alınmalıdır.
 Tel halatların kullanılmasında Dikkat Edilmesi Gerekenler:
Tel halat endüstride yük çekme, yük kaldırma ve kuvvet transmisyonları gibi işlerde
kullanılır.
 Tel halat yapılan işe ve kaldırılacak yüke uygun olarak seçilmelidir.
 Keskin kenarlı yük köşelerinde özel tedbirler alınmalıdır.
 Belirli periyotlarla uygun yağ ile yağlanmalıdır.
 Kaynak alev ve ısılarına maruz bırakılmamalıdır.
 Güvenlik kat sayısı en az 5 olmalıdır.18
 Halat uç bağlantıları uygun olmalıdır.
 Halat eklemeleri uygun yapılmalıdır. 9
Halatlarda kullanım süresi zarfında bazı şekil bozuklukları meydana gelmektedir.
Halatlarda görülen bazı şekil bozuklukları şunlardır:
10
2.5. Kaldırma Araçlarında Kontroller
2.5.1 - Fiziki (Gözle) Muayene Deneyleri:
Çalışma şartları ile test ve deneylerden dolayı vincin taşıyıcı yapısında uygunsuzluğun
meydana gelip gelmediğini tespit etmektir.19
2.5.2 - Şartnamelere Uygunluk Deneyleri:
Kaldırma Araçlarının imalat öncesi belirlenen teknik şartnamelere uygunluğunun tespiti için
yapılır.
2.5.3 - Yük Kaldırma Yeterlilik Deneyleri:
A. Statik Yük Deneyleri:
Kaldırma makinasının ve elemanlarının yapı yeterliliğini belirlemek için deney yükü
artırılarak sürekli uygulanan deneydir.
Statik deney yükü :Kaldırma kapasitesi x 1.25 ‘tir.
Kademeli olarak artırılan deney yükü yerden 100-200 mm kaldırılarak kullanım
kataloglarında daha fazla bir süre belirtilmediği takdirde 10 dakikadan az olmamak şartı ile
deney için gerekecek süre kadar asılı tutulmalıdır.
Deney sonucunda vinçte hiçbir çatlak, kalıcı biçim değişikliği, boya kalkması, vincin çalışma
emniyetini etkileyecek bir durum ve bağlantılarında gevşeme veya hasar görülmemelidir.
B. Dinamik Yük Deneyleri:
Kaldırma makinası elemanlarının ve frenlerinin emniyetli olup olmadığının tespiti amacı ile
yapılan deneylerdir.
Dinamik deney yükü: Kaldırma kapasitesi x 1,1 ‘dir.
Vincin her hareketi için ana elemanlarına en fazla yük geldiği konumlarda uygulanır.
Deneyler vincin hareketlerinin tüm sınırları boyunca defalarca tekrar edilmelidir. Deneyler
makinenin enerjisinin kesilmesi durumunda da bütün hareketlerini kapsamalı ve en az 60
dakika boyunca kontrol edilmelidir.
Deney sonucunda vinç mekanizmalarının ve frenlerinin emniyetle işlediği görülmelidir.
Deney sonunda yine fiziki muayene yapılır.20
C. Kararlılık Deneyleri:
Kaldırma aracının kararlılığını test etmek amacıyla yapılan deneylerdir. Vincin statik kanca
deney yüküyle devrilmeyeceğinin kontrolü için yapılır.
Pk = 1,25 x P + 0,1 x Fi olarak alınmalıdır.
P = Tasarım kaldırma kapasitesi,
Fi= Ana bomun ağırlığı veya uzantı bomun ağırlının bom veya uzantı bomun başlarına
indirgenmiş ağırlığıdır.
Detaylar için TS 10116’ya bakılmalıdır.
Kararlılık deneyleri belirlenmiş çalışma alanında ve kararlılığın en az olduğu zamanlarda
yapılır. Deneyler esnasında maruziyet alanında kimsenin bulunmasına izin verilmemelidir.
Deneyler makinenin enerjisinin kesilmesi durumunda da bütün hareketlerini kapsamalı ve en
az 60 dakika boyunca kontrol edilmelidir. Deney sonunda yine fiziki muayene yapılır.11